Ndị Na-Egwupụta Aja N’Osimiri Naịja Chọrọ Iwu Nchịkwa Doro Anya

Ndị na-arụ ọrụ na ngalaba igwupụta aja osimiri na Naịjirịa agbaala National Inland Waterways Authority (NIWA) ume ka ha nye nduzi doro anya na nlekọta iwu n’akụkụ Osimiri Naija, na-ekwu maka nchegbu gbasara njikwa gọọmentị etiti nakwa nke steeti.

Ụzọ mmiri dị n’ime Naịjirịa dị oke mkpa maka owuwu, azụmaahịa, na ibi ndụ, ọkachasị na steeti osimiri dịka Anambra.

N’izu ndị na-adịbeghị anya, ndị na-egwupụta ájá n’akụkụ Osimiri Naija welitere nchegbu na nhazi doro anya n’etiti ndị ọchịchị gọọmentị etiti na steeti na-emetụta mfe ịzụ ahịa ma na-emebi ọrụ akụ na ụba.

N’Onitsha, obodo azụmaahịa dị oké mkpa, ndị otu ndị na-egwupụta aja nakwa ndị na-anya ụgbọala tipper mere ngagharị iwe udo na Ọfịsị Mpaghara NIWA na Fraịdee.

Ngosipụta ahụ, nke gụnyere ihe dị ka mmadụ 150 ruo 200 sonyere, ebumnuche ya bụ ịchọ nkọwa iwu na nduzi ụlọ ọrụ gbasara ọrụ ha.

Ndị ngagharị iwe ahụ bu kaadị na akwụkwọ, na-ekwu na ha na-arụ ọrụ n’okpuru ikike nke NIWA na Federal Ministry of Mines nyere.

Ha kọwara na njikọ aka na NIWA bụ iji gosipụta ihe ịma aka ọrụ sitere na atụmanya iwu na-adakọ n’ọkwa dị iche iche nke gọọmentị.

Onyeisi oche nke Riverine Sand Miner Association, Christopher Mbaegbu, kwuru n’aha otu a, sị: “Anyị nwetara ikike na nkwenye niile dị mkpa mgbe anyị mezuru ihe achọrọ na gọọmentị etiti. Ebumnuche anyị bụ ịghọta nke ọma otu iwu gọọmentị etiti na steeti si kwekọọ, ka anyị wee nwee ike ịnọgide na-arụ ọrụ n’ụzọ iwu kwadoro na nke bara uru.”

Ndị otu ahụ kwuru na ihe ndị a na-eme n’oge na-adịbeghị anya metụtara gwongworo, ngwa ọrụ dị arọ, na usoro ọrụ, na-abawanye ọnụ ahịa ọrụ na ibelata ọkọnọ ájá na ngalaba owuwu.

Ha kwuru na nhazi ka mma n’etiti ndị ọchịchị ga-egbochi nsogbu ma mee ka obi sie ndị na-etinye ego ike.

Ndị ọkwọ ụgbọala Tipper, bụ ndị na-ebuga ájá site n’akụkụ osimiri gaa ebe owuwu, kwadokwara iwu na ụkpụrụ gburugburu ebe obibi.

Onye isi oche nke Anambra State Tipper Drivers Association, Augustine Akigwe, kwuru na ndị ọkwọ ụgbọala na-enye aka nke ukwuu na ego steeti site na ụtụ na ụgwọ akwadoro.

“Anyị na-agba mbọ irube isi. Ntuziaka doro anya na ụzọ akwadoro, ụgwọ, na nlekọta iwu ga-enyere onye ọ bụla aka ịrụ ọrụ nke ọma,” Akigwe kwuru.

N’ịzaghachi, onye njikwa mpaghara NIWA na Onitsha, Sir Victor Nwokocha, kwughachiri na ikike ahụ na-arụ ọrụ n’okpuru iwu gọọmentị etiti ma bụrụkwa nke e nyere ikike ịchịkwa ọrụ n’ime mmiri dị n’ime ala.

O kwuru na NIWA dị njikere iso ụlọ ọrụ steeti na-arụkọ ọrụ iji hụ na ọrụ dị mma na nke iwu kwadoro.

“A na-edozi okwu iwu kachasị mma site na mkparịta ụka na ịgbaso usoro iwu dị adị,” Nwokocha kwuru, na-agbakwụnye na akọọrọla okwu ahụ n’isi ụlọ ọrụ ahụ maka nduzi ndị ọzọ.

Gọọmentị Steeti Anambra, site n’aka onye isi nchịkwa nke Operation Clean and Healthy Anambra (OCHA Brigade), Celestine Anere, mesiri ike na steeti ahụ na-ebute iwu, nchekwa gburugburu ebe obibi, na nchekwa okporo ụzọ ụzọ ụzọ ụzọ.

O kwuru na ndị ọrụ na-eji akụrụngwa steeti ga-agbaso ihe achọrọ na steeti.

“Ọrụ anyị bụ ịhụ na usoro na ụkpụrụ gburugburu ebe obibi dị,” Anere kwuru, na-agbakwụnye na steeti ahụ na-anabata ọrụ azụmaahịa iwu kwadoro nke a na-eme dịka iwu si dị.

Ndị ọrụ ahụ rịọrọ Gọvanọ Steeti Anambra, Prọfesọ Chukwuma Soludo, ka ha kwado mbọ iji mee ka ọrụ gọọmentị etiti na nke steeti kwekọọ, na-akọwa nhazi dị otú ahụ dị ka ihe dị mkpa maka ịnọgide na-enwe ọrụ, ịkwalite ego, na ịkwalite itinye ego.

Ka Naịjirịa na-aga n’ihu na-eme ka akụrụngwa ya sie ike ma na-emeziwanye gburugburu azụmaahịa, njikọ aka na Onitsha na-egosi mkpa ọ dị mmekorita gọọmentị n’ịchịkwa akụrụngwa sitere n’okike.

Maka ndị nwere mmasị n’akụkụ Osimiri Niger, amụma doro anya na mkparịta ụka na-aga n’ihu ka bụ isi ihe dị mkpa maka nkwụsi ike na uto ogologo oge.